Homepagina > Bibliotheek > Surround of Ambisonics

Surround of Ambisonics

maandag 7 november 2011, door wim

Eind zeventiger jaren was het duidelijk dat quadrofonie een flop was. In 1976 werd echter de VHS video recorder geïntroduceerd en zo kon de elektronica industrie z’n aandacht richten op geluidsweergave bij video thuis. Muziekweergave was dus niet langer belangrijk.

Reeds in 1940 werd er een poging gedaan om surround te gebruiken bij de tekenfilm Fantasia. Het driekanaalssysteem "Fantasound" was echter geen succes en werd geschrapt nog voor de film uitkwam. Bij de opname van de muziek werden 33 microfoons op 8 optische sporen gebruikt, wat ongehoord was voor die tijd.

En in 1967 werd er door Pink Floyd ook al met surround geluid geëxperimenteerd: "Games for May" , een concert in de Queen Elizabeth Hall in Londen, werd weergegeven op een soort quadrofonisch systeem. De controller hiervoor, de "Azimuth Co-ordinator", bevindt zich nu in de Theatre Collections gallery van het Victoria and Albert Museum.

Dolby Surround

Dolby Surround van Dolby Laboratories was een evolutie van quadrofonie, bedoeld voor surround weergave bij film. Het is een eenvoudig matrix-systeem met als nadeel dat de kanaalscheiding maar 3 dB is. De Dolby Prologic decoder kon die kanaalscheiding wel kunstmatig vergroten, maar dat ging ten koste van een evenwichtig geluidsbeeld. Voor film was dat echter niet zo’n belangrijk punt, omdat de achterkanalen geen muziek of spraak weergeven, maar alleen geluidseffecten.

Alhoewel Dolby Surround op SQ en QS lijkt is het hiermee niet compatibel. Dolby Surround heeft als nadeel dat bij mono-weergave het geluid van de achterste surroundkanalen gewoon wegvalt.

Van Dolby Stereo tot Dolby Digital

De naam Dolby is zeer bekend van het Dolby-B ruisonderdrukking systeem dat zowat op elke cassette recorder zat. De opvolger ervan, Dolby Stereo, in 1975 was nog steeds een ruisonderdrukking systeem, maar had al 5-kanaals surround capaciteiten. Alleen werden die nooit populair. Ze waren ook eerder bedoeld voor de bioscoop.

De huidige standaarden, Dolby-AC3 en DTS (van Digital Theatre Systems) zijn geïntroduceerd in 1995. Daarvan is Dolby-AC3 verreweg het succesvolst gebleken en later is het geëvolueerd tot Dolby Digital. Je vindt Dolby Digital ook in het THX syseem voor bioscopen en Dolby Digital of DTS op DVD’s. De allerlaatste versie, Dolby True HD, is een 7.1 uitvoering met lossless compressie voor zowel audio als video.

Deze systemen ondersteunen acht kanalen, waarvan voor thuisweergave er maximaal vijf tegelijk gebruikt worden: Vier hoofdluidsprekers (één paar vooraan en één paar achteraan), één mono spraakluidspreker vooraan in ’t midden en een willekeurig geplaatste subwoofer. Meestal noemt men dit 5.1 weergave. Ze gebruiken nl. 5 kanalen en het signaal voor de subwoofer wordt uit deze 5 kanalen gefilterd. De resterende 3 kanalen worden meestal voor andere talen gebruikt. Doordat het systeem een standaard geworden is, zit in elke DVD video decoder chip vandaag ook een Dolby decoder gedeelte.

Dolby EX en DTS ES

Dolby EX en DTS ES staan voor Dolby Extra en DTS Extended. Het is eigenlijk hetzelfde achtkanaals systeem als Dolby Digital en DTS, maar alle acht kanalen worden gebruikt voor audio. Naast de vier hoofdluidsprekers komen er twee middenluidsprekers aan de zijkanten bij en nog een enkele midden luidspreker aan de achterkant. Dit systeem is nooit populair geworden.

Mpeg-2

Mpeg-2 vind je voornamelijk op het Internet. Er zijn geen licentiekosten en het vereist geen speciale encoder/decoder setup zoals Dolby Digital of DTS. Een nadeel is wel dat het minimaal vijf echte kanalen vereist. Er zijn geen vooropgestelde regels voor, zoals die er wel zijn voor de andere systemen. Je staat als opname technieker voor alles zelf in. Commercieel is het dan ook een beetje lastiger. Er zijn bv. ook geen speciale microfoons voor te koop.

HRTF

HRTF staat voor "Head-Related-Transfer-Function" en is een afstammeling van kunstkop stereo. Het is een wiskundige benadering van kuko die ook in de reflectieluidsprekers van Bose gebruikt wordt. Een voordeel is dat het werkt met een gewoon stereo signaal en twee luidsprekers. Puristen verafschuwen het omdat het geen echte ruimtelijkheid toevoegt, maar wel kunstmatig opgewekte reflecties, wat vooral de weergave van klassieke muziek en, in wat mindere mate jazz, verstoort.

Q-sound

Q-sound is een van HRTF afgeleid systeem dat vrijwel alleen voor geluidsweergave via hoofdtelefoon bij spelletjes gebruikt wordt. De ruimtelijkheid wordt bereikt wordt door de vormgeving van de oorschelpen binnenin. Voor muziekweergave is het ongeschikt, alhoewel er enkele artiesten CD’s met Q-sound uitgebracht hebben.

Opname technieken

Aan de kant van de geluidsopname is de situatie iets ingewikkelder. Ondanks het feit dat surround nauwelijks gebruikt wordt bij de weergave van muziek, wordt het bij opnames van muziek wel gebruikt. De reden hiervoor is dat het bij de nabewerking, het mixen, nieuwe, ruime mogelijkheden biedt. En zelfs bij sport verslagen en natuur documentaires wordt surround gebruikt.

Ook in de sector van de kunst performances wordt het wel eens ingezet om "ambiences" te creëren.

Meer over het opnemen van surround geluid kan je in volgende artikels over surround microfoon technieken en ambisonic software vinden.

Dit artikel beantwoorden

SPIP | | Overzicht van de site | De activiteit van de site opvolgen RSS 2.0